تنظيم حركات كواكب نسبت به كره أرض تصوير فرموده‌اند و بعد از آن‌كه از تصوّر مبادى حركات - اعنى فرض افلاك مجسمه - نحوه حركات كواكب بدست آمده است همان‌گونه كه دانشمندان هيوى بالإتفاق فرموده‌اند ، به مجرد مدارات و دوائر اكتفاء مىشود بدان نحو كه در آغاز اين وجيزه گفته آمد . چه خوب است كه در همه مدارس همين روش پسنديده را در تعليم و تعلّم علم شريف هيأت پيش بگيرند كه در تفهيم مسائل هيوى حقا دخلى بسزا دارد . پوشيده نماند كه بعد از فراغ از هيأت مجسّمه ، چون به مجرّد افلاك رياضى اكتفا شود ، معلوم مىگردد كه به حكم اوج و حضيض داشتن كوكب به نسبت با مركز زمين ، مدار آن كوكب نسبت با زمين مشابه بيضى خواهد بود . و ديگر اين‌كه در هيأت مجسّمه ، تشبيه افلاك گرد يكديگر درآمده به تويهاى پياز جهت اتّصال آنها به يكديگر و عدم لزوم خلأ ، نظير تشبيه وحدت عالم جمع و كثرت عالم فرق و ارتباط آن دو نزولا و صعودا با هم ، در حكمت الهيه است به مخروط كه برخى عالم جمع را به رأس مخروط ، و عالم كثرت را بقاعده مخروط تنظير كرده است . و بعضى به عكس آن . عكس بدين لحاظ كه ماوراى طبيعت اوسع از عالم طبيعت است . و اول بدين‌نظر كه عالم باطن متن است و عالم ظاهر شرح . متن جمع است و شرح آن تفصيل . و هر يك در نظر خود صادق و صائب است . حكيم سبزوارى در بحث مثل غرر گويد : فذى من المخروط مثل القاعدة * و ذاك نقطة لكل واجدة چه بسا أفواه و أقلام در مقام طعن گويند كه هيأت بطليموسى افلاك پوست پيازى است ، و منطق حكمت و فلسفه عالم كلّه قندى . نه آن علم هيأت خوانده است و به رموز آن آشنا است ، و نه اين علوم عقليه را فرا گرفته است و از اسرار آن آگاه ،